Wat voor een soort economie wil jij hebben? Een welvaartseconomie of een welzijnseconomie?

De economie zoals we het nu meten groeit ook als er veel mensen ziek worden en behandelingen nodig zijn. Of doordat producten maar kort meegaan en weggegooid worden. Je wilt immers ook bestaanszekerheid? Hoe ga je er dan mee om als veel sociale regelingen afbrokkelen en strenger worden (meer bureaucratie). Dat is overigens een hele grote banenmotor in NL waarin veel mensen hun tijd slijten achter computers, excelsheets en formulieren, elkaar mailtjes sturen en vergaderingen beleggen of er nu wel of niet een protocol social media moet komen. Zelfs oorlogen zijn goed voor de economie, zeker wanneer we meten in economische eenheden (BBP)… dit is heel kort door de bocht de welvaartseconomie.

Het gaat goed met de economie…En dat is dan ook wat we in het nieuws te horen krijgen. Het is dat de economie geen personificatie kent, anders zouden we massaal een soort van boeddha beeldje in onze tuin hebben die we kunnen aanbidden als het goed gaat en vervloeken als het slecht gaat.

Of willen we een economie waarbij niet alleen duurzaam met het milieu maar ook met de mens omgaan. Waarin we economische groei meten in bijvoorbeeld SWB, subjective well-being. Kate Raworth is onlangs bekend geworden met haar boek en gelijknamig model: de donut economie waarin ze pleit voor menselijk en duurzame waarden binnen een nieuw economisch model. Duurzaamheid geldt namelijk niet alleen voor de energie die uit een stopcontact komt, maar geldt ook voor de energie van mensen. Kort gezegd de welzijnseconomie, een opstap naar het post-kapitalisme.

Als basis (en ondergrens) voor een menselijk bestaan zou iedereen uit het gat van de donut moeten kunnen zijn, een basisinkomen bijvoorbeeld. Zo wordt betaalde arbeid weer verricht op basis van vraag en aanbod en niet omdat hele grote groepen mensen verplicht moeten werken, vrijwilligheid in het systeem is daarom op dit moment nog ver te zoeken. Een basisinkomen verhoogt tevens de mogelijkheid om je mond open te trekken als er iets mis is. Je hebt als mens een betere uitgangspositie. Je bent dan niet meer afhankelijk van geldstromen, die op een of andere manier toch een machtspositie bezitten. Doe je dit namelijk niet dan sta je er alleen voor. Gij zult gehoorzamen en gij zult het systeem tevreden houden. Een systeem wat duidelijk voor vele ziekmakend is. Maar wees gerust, je wordt weer opgelapt om vervolgens in datzelfde systeem weer mee te draaien.

En misschien betekent dat je met een basisinkomen een tijdje minder betaalde arbeid verricht, en voor je kinderen of voor je ouders zorgt als het even niet zo goed gaat en dat kan je natuurlijk prima afspreken met je werkgever als zijnde onbetaald verlof of als zzp’er, maar hoe betaal je dan je onderkomen?

En dat in een tijd waarin betaalde arbeid (straks) niet voor iedereen meer mogelijk/beschikbaar is. Dat zijn echt niet alleen maar de ‘laag opgeleide banen’. Al is het kapitalistische systeem wel in staat om banen te creëren die minder betekenisvol zijn. Als we minder zelf koken (dat heeft immers ook een sociale waarde) en meer eten bestellen omdat we minder ‘tijd’ hebben zullen er meer koeriers nodig zijn. We hebben steeds minder tijd voor wat er werkelijk toe doet. En zoals de SPELD het al kopt:

Fulltime baan het belangrijkste in het leven want dan kun je op vakantie

Wanneer we binnen de arbeidsmarkt het onderscheid maken tussen betaalde en niet betaalde arbeid en met name het ‘nut’ ervan, dan komen we denk ik al een stuk verder. Er wordt in Nederland veel onbetaalde arbeid verricht die van zeer grote waarde is voor onze samenleving, denk aan opa’s en oma, mantelzorgers, vrijwilligers etc.

Want alhoewel arbeidsmarkt en de economie vaak samen genoemd worden zijn dit toch twee afzonderlijke dingen. De economie is gebaat bij consumenten: mensen en organisaties die producten of diensten afnemen. Daarvoor heb je immers geld/inkomen nodig (als ruilmiddel).

Henry Ford wist dit maar al te goed, hij verdubbelde het salaris van zijn medewerkers, zodat ze ook in staat waren om een auto te kopen. Hierdoor nam tevens de vraag naar zijn product toe. Dit heeft ons heel veel welvaartsgroei gebracht. Het levert namelijk ook een stabielere economie op, zeker voor de normale consumptie, van de bakker tot schoenmaker, van de schilder tot de automonteur. Als we zorgen dat er minder ‘angst’ in de maatschappij zit zullen mensen ook minder grillig reageren op economische berichten.

Nu komen we op het punt dat meer welvaart ons niet meer welzijn (waaronder geluk) zal opleveren. Worden we echt gelukkiger van een iphone 6 als onze iphone 5 het nog prima doet? Naast suiker en overgewicht als welvaartsziekte zijn stress en werkdruk op dit moment behoorlijke ziekmakers. Laten we daarom eens vooraf investeren in mensen in plaats van achteraf de kosten betalen van een ziekmakend systeem. En dat doen we in de vorm van een basisinkomen.

Of blijven we vasthouden aan de overtuiging dat je moet werken voor je geld om te kunnen bestaan? En dat we best willen lappen als je ziek wordt? Ook als dat betekent dat we dan collectief de rekening betalen, in zowel geld als in sociale kosten.

Daarom vraag ik aan jou: Wat voor een soort economie wil jij hebben?

*voor het eerste gepubliceerd op LinkedIn >> https://www.linkedin.com/pulse/wat-voor-een-soort-economie-wil-jij-hebben-louis-goulmy/